Şok Rakam: Türk Tarımında En Büyük Maliyet İşçilik, Verimlilik Avrupa’nın Çok Gerisinde

Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci’nin analizine göre, 2024 yılında Türk çiftçisi toplam 1,14 trilyon TL’lik işçilik maliyetine katlandı. Bu rakam, toplam tarımsal üretim maliyetinin dörtte birini (%24,92) oluşturarak en büyük maliyet kalemi oldu. Ancak maliyetlerin büyük çoğunluğu kayıt dışı kaldığı için ürün fiyatlarına yansımıyor ve verimlilik Avrupa’nın çok gerisinde kalıyor.

ANKARA – Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, sosyal medya hesabından yaptığı detaylı bir açıklamayla Türkiye tarımındaki yapısal bir sorunu gözler önüne serdi: Yüksek emek maliyetine rağmen düşük verimlilik ve maliyetlerin fiyatlara tam yansıtılamaması.

İşçilik Maliyeti 1.14 Trilyon TL

Kahveci’nin hesaplamalarına göre, çiftçiler 2024 tarımsal faaliyetleri için toplam 1 trilyon 144 milyar 463 milyon TL işçilik maliyetine katlanmak zorunda kaldı.

Bu devasa maliyet kalemi, Toplam Türkiye Tarımsal Üretim Maliyeti’nin (bitkisel, hayvansal ve balıkçılık dahil) yaklaşık %25’ini teşkil etti.

Ancak, toplam işçilik gideri içinde kayıtlı istihdam-işçilik tutarının yalnızca %15,5 gibi düşük bir orana sahip olması dikkat çekti. Çiftçiler, nakit olarak cebinden çıkan (kayıtlı işçilik ve kayıtsız mevsimlik işçilik) tutarı toplam maliyetin sadece %7,3’ü olarak algılıyor.

Kahveci, kamu kurumlarının ürün fiyat hesaplamalarında genellikle sadece bu nakit harcanan düşük tutarları dikkate aldığını, bu durumun da ürün maliyetlerinin ve fiyatlarının çiftçi beklentilerinin altında kalmasına neden olduğunu belirtti. Uzmana göre, maliyet hesaplarına aile işçiliği ve kendi hesabına işçilik gibi bütün emek değerleri dahil edilmelidir.

Türkiye Tarımında Gizli Emek Yükü

Kahveci’nin Eurostat, İLO ve FAO verilerini kullanarak yapay zeka ile yaptığı simülasyon ve analiz, Türkiye tarımındaki verimlilik sorununu ortaya koydu. Tam Zamanlı Eşdeğer İşgücü (FTE) verilerine göre, Türkiye'deki tarımsal verimlilik, Avrupa ülkeleriyle kıyaslandığında dramatik bir tablo çiziyor:

Ülke	FTE Değeri (Milyon/Bin Kişi)	FTE Başına Tarımsal Üretim Değeri (€)
Türkiye	2,430 milyon	35.679 €
Fransa	693 bin	127.600 €
Almanya	600 bin	125.810 €
İtalya	720 bin	103.433 €
İspanya	680 bin	100.632 €
Hollanda	180 bin	230.111 €

Analiz sonucu: Türkiye tarımında ortalama tarımsal istihdam 4,7 milyon kişiye ulaşmasına rağmen, gizli emek yükü çok büyük ve bu emek, düşük ekonomik çıktıya dönüşüyor. Avrupa ülkeleri, Türkiye’den çok daha az FTE ile 3 ila 6 kat arasında daha yüksek üretim değeri elde ediyor.

Çözüm İçin Acil Politikalar Gerekli

Ergin Kahveci, bu verimsizlik tablosunu değiştirmek için acil politika değişiklikleri yapılması gerektiğini vurguladı:

1. Emek yoğun üretimden katma değer yoğun üretime geçilmesi.

2. Verimlilik için işgücü emeğini teşvik edici ücretlendirmeler, destekleme ve gelir artırıcı yatırımlar yapılması.

3. Ücretsiz ve kendi hesabına çalışanların görünür kılınması ve emek karşılığının üretimle ilişkilendirilmesi.

Uzman, TÜİK'in tarımsal işgücünün yıllık/aylık çalışma saatleri ve çalışma şekilleri ile ilgili detaylı verileri yayımlamaması nedeniyle sağlıklı verimlilik hesaplaması yapmanın zorluğuna dikkat çekti.

Kaynak: https://x.com/erginkahveci06/status/1980192715464642889