Tarih Bilimi Kelime Anlamı Üzerinden Anlatılmalıdır- Göktürkler ve Artvin Çevresi

Tarih bilimi kelime üzerine eğilmelidir, yer adları ve hükümdar adları kelime yapısı iribariyle incelenip ders kitaplarında o şekilde anlatılmalıdır. Kuru anlatımla tarih olmaz, çok büyük yanlış yapılıyor.

Misal Artvin ile Ardahan arasında Cengelek adlı yayla vardır. Yöre halkı Kıpçakça olarak Cenkelek diye de söyler. Kıpçaklarda G harfini K olarak söyleme huyu vardı. Cengelek'i Cenkelek olarak söyleme sebebi budur. Savaşı Kıpçaklar kaybetmiş olsa bile ovanın adının Kıpçakça söylenmeye devam etmesi bölgedeki Kıpçak kültür hakimiyeti sebebiyledir, savaş bölgedeki demokrafik yapıyı değiştirememiştir çünkü Kıpçaklar binlerce yıldır Artvin çevresinde yaşıyor olup buralar kadim Türk yurdu idi. Erzurum'da bulunan 2500 yıllık Kıpçak balbalı bunun sade bir örneği idi

Artvinliler halen Gölge kelimesini Kolga, Göçmek kelimesini Koçmak olarak söyler. Kelimedeki Cenk eski ağızda savaş demektir. Bu kelime tesadüfen mi verildi, hayır. Bölgede 1080 yılında Selçuklu Türkleri ile bölgedeki Hıristiyan Kıpçak-Gürcü ittifakı arasında büyük bir savaş yapılıp savaşı Selçuklular kazanmıştı ve İslamiyet Artvin'den Ordu'ya kadar yayılmıştı. Yaylanın adı olan Cengelek bölgede 1080'de yapılan cenkten kaynaklanıyordu. Demekki neymiş, yer adları ve hükümdar adları tarih açısından çok önemliymiş. Peki ilkokuldan beri Anadolu'nun kapıları açıldı denip durulan Malazgirt Savaşında geçen Malazgirt kelimesi hiç bu açıdan derslerde anlatıldı mı? Asla. Hiçbir zaman Malazgirt adı irdelenmemiştir. Peki kelime anlamına bakılmadan bu tarz tarih anlatımı ne kadar doğrudur!!! 

Ben bu şekilde bir hükümdar ünvanından yola çıkıp ilçem Şavşat arasında bağ kurabiliyorum mesela.

Anlatayım

Köktürk (Göktürk) hükümdarı İlteriş idi.

İlteriş, İkinci Köktürk (Kutluk) Devleti'nin kurucusu ve ilk hükümdarı Kutluğ Kağan'ın lakabıdır.

Bu İlteriş lakabı çok önemlidir.

Kelime üç ekten oluşur :

İl+ter+iş

İl eski Türklerde devlet anlamında kullanılıyordu.

Ter kelimesi derleme, toparlama anlamındaydı. Bugün hala Artvin çevresinde "tarılmak" derlemek, toparlamak anlamındadır. Artvin çevresinde yoldan geçerken bir yaşlı amca size "Davarı tarıl" derse "Koyunları bu tarafa çevir, derle, toparla" demek istiyordur.

Kelime başındaki T Arapçada bulunan bir T olup yöre halkı Tibet derken de aynı T'yi kullanır.

Bu T Yemen-Tibet kökeninin bir getirisidir. 

Kelime sonundaki İŞ ise kadim Türkçe'de bir aidiyet ifade ediyordu, mesela Şavşat'ı kuran İskit boyu Savuş adını taşıyordu. Kelime kelimenin ses yapısına göre UŞ ve İŞ şeklinde değişkenlik gösteriyordu. Boyun asıl adı Sav ya da Şav olup sondaki UŞ ek idi.

Enteresandır ki bu UŞ eki Ashab-ı Kehf'te (Yedi Uyuyanlar) de vardır, bu nedenle onların da İskit kökenli olduğuna inanıyorum.

Ashab-ı Kehf: (Mernuş, Debernuş, Şazenuş, Kefeştatayyuş Yemliha, Mekselina, Mislina) 

Yani İlteriş kelimesi anlam itibariyle devleti derleyen, toparlayan anlamı veriyordu.

Şimdi bu bilgiyi Artvin çevresindeki ağzı örnek vererek anlatmak mı daha geçmişle günümüz arasında bağ kurar yoksa sadece derlemek, toparlamak anlamına gelir deyip kuru tarih anlatmak mı!!!

Peki Göktürklerle Artvin arasında bağ var mıydı

Tabii ki vardı.

Artvin halkı Kıpçak kökenlidir. Kıpçaklar Göktürklerin batı kolu idi. Tarihte ellerinde bozkurt bayrağı olan Kıpçakların Artvin'e geldiği de yazar. Göktürklerin bayrağı Bozkurt simgesi taşıyordu. Ekteki resim Göktürk bayrağıdır

Dolayısıyla batı kokunu Kıpçakların oluşturduğu bir Göktürk kağanının adının Kıpçak kökenli Artvin çevresinde anlam ifade etmesinden daha doğal bir şey olamaz. 

 

Murat Karal

Araştırmacı Tarihçi