TARIM POLİTİKALARI UZMANI ERGİN KAHVECİ: "AB’NİN YENİ TARIM REFORMU TÜRKİYE İÇİN HEM FIRSAT HEM RİSK TAŞIYOR"
TARIM POLİTİKALARI UZMANI ERGİN KAHVECİ: "AB’NİN YENİ TARIM REFORMU TÜRKİYE İÇİN HEM FIRSAT HEM RİSK TAŞIYOR"
Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, Avrupa Birliği’nin (AB) 2028-2034 Ortak Tarım Politikası (OTP/PAC) taslağını değerlendirdi. Kahveci’ye göre; doğrudan ödemelerin %22 azaltılacağı yeni dönem, dev agroholdingler yerine küçük aile işletmelerini destekleyecek. Bu durum Türkiye için Akdeniz ürünlerinde rekabeti zorlaştırırken, tahıl grubunda sınırlı avantajlar yaratabilir.
Avrupa Komisyonu’nun Temmuz 2025’te sunduğu ve Ekim 2026 itibarıyla AB Konseyi’nin kısmi müzakere pozisyonu aldığı 2028-2034 Ortak Tarım Politikası (PAC) reform taslağı, 1962’den bu yana uygulanan sistemde tarihi bir dönüşüme işaret ediyor. Konuyu kaleme alan Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, tartışmaların bütçe rakamlarından ziyade desteklerin dağıtım mantığı ve idari mimarisinde yoğunlaştığını vurguladı.
İki Sütunlu Yapı Birleşiyor: 300 Milyar Avroluk Taban Desteği
Ergin Kahveci’nin paylaştığı verilere göre; 2023-2027 döneminde 386,6 milyar avro (291,1 milyar avro EAGF Garanti Fonu ve 95,5 milyar avro EAFRD Kırsal Kalkınma Fonu) olan OTP bütçesi, yeni dönemde daha geniş bir mali çerçeveye oturtuluyor.
-
Doğrudan Ödemelerde Kesinti: Komisyon’un önerisi doğrudan ödemeleri %22 oranında azaltıyor.
-
300 Milyar Avroluk Güvence: Gelir desteği için 293,7 milyar avro ve Birlik Emniyet Ağı (kriz rezervi) için 6,3 milyar avro olmak üzere en az 300 milyar avroluk bir taban öngörülüyor.
-
Esnek Destek: Bu tutar, toplam 865 milyar avroluk Ulusal ve Bölgesel Ortaklık Fonu içinde yer alıyor. Üye devletler, planlar kapsamındaki 453 milyar avroluk esnek kaynaktan tarıma ek pay ayırabilecek.
-
Tek Çerçeve Mantığı: EAGF ve EAFRD ayrımına dayalı iki sütunlu klasik sistem tek bir çerçevede birleştiriliyor. Bu durum üye ülkelere esneklik sunarken, politikanın "ortak" niteliğinin korunması tartışmalarını beraberinde getiriyor.
Dev İletmelere Yıllık 100 Bin Avro Sınırı
Eurostat 2023 verilerine dikkat çeken Ergin Kahveci, AB’deki ~8,8 milyon tarım işletmesinin %62,8’inin 5 hektarın altında olduğunu, buna karşın %7,6’lık kesimi oluşturan 50 hektar ve üzeri dev işletmelerin toplam tarım arazilerinin %68,3’ünü işlediğini belirtti.
Yeni taslağın merkezinde yer alan Azalan Alan Bazlı Gelir Desteği (DABIS) ile bu yapının değiştirilmesi hedefleniyor:
-
Üst Sınır: Ödemeler hektar bazlı kalmaya devam etse de büyük işletmeler için azaltılacak ve yıllık 100.000 avro tavan sınırı getirilmesi önerilecek.
-
Küçük Çiftçiye Destek: Küçük ve aile işletmelerine isteğe bağlı en fazla 3.000 avro toplu ödeme imkânı sunulacak.
-
Genç Çiftçiler: AB’de çiftlik yöneticilerinin sadece %11’inin 40 yaş altında olması sebebiyle genç üreticilere yönelik destekler güçlendirilecek.
Ergin Kahveci’den Türkiye Analizi: Hangi Ürün Nasıl Etkilenecek?
Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, reformun Türkiye tarımı ve ihracatı üzerindeki olası etkilerini iki ayrı senaryoda değerlendirdi:
-
Tahıllarda Sınırlı Fırsat: Doğu Avrupa’daki dev tahıl işletmeleri ve binlerce hektarlık agroholdinglerin azalan destekler ve tavan sınırlamasından olumsuz etkileneceğini belirten Kahveci, bu durumun Türkiye açısından tahıl ürünlerinde sınırlı fırsatlar doğurabileceğini ifade etti.
-
Akdeniz Ürünlerinde Sıkılaşan Rekabet: Destek odağının küçük aile işletmelerine ve Akdeniz tipi üretime kaymasının Türkiye için risk oluşturabileceğini vurgulayan Kahveci; İspanya, İtalya, Yunanistan ve Portekiz gibi AB üyesi rakiplerin destek yoğunluğunun artacağını belirtti. Bu durum meyve-sebze, seracılık, narenciye, üzüm, zeytin ve zeytinyağı gibi yüksek katma değerli ürünlerde Türkiye’nin AB pazarındaki rekabet şartlarını zorlaştıracak.