Türkiye-ABD Tarım Ticaretinde Yeni Dönem: İthalat Vergileri ve Fiyatlara Etkisi
Türkiye-ABD Tarım Ticaretinde Yeni Dönem: İthalat Vergileri ve Fiyatlara Etkisi
Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, ABD ile Türkiye arasındaki tarımsal ürün ticaretinde 2018 yılında uygulanan ve dün kaldırılan ek vergi kararlarının ithalat verileri üzerindeki etkilerini analiz etti. X hesabından yaptığı paylaşımda, 2017-2024 yılları arasındaki ithalat seyrine dikkat çeken Kahveci, bazı ürün gruplarında yaşanan değişimleri gözler önüne serdi.
Kahveci'nin paylaştığı verilere göre, Türkiye'nin ABD'den yaptığı toplam tarım ithalatı 2017 yılında 1,786 milyar dolar seviyesindeyken, 2018 yılında uygulamaya konulan vergilerle birlikte ithalat değeri 2018 ve 2020 yıllarında önemli bir düşüş yaşayarak 1,452 milyar ve 1,188 milyar dolara kadar geriledi. Ancak 2021 yılından itibaren toparlanma süreci başladı ve 2024 yılında toplam ithalat değeri 1,718 milyar dolara ulaşarak ek vergisiz dönem olan 2017 seviyelerine geri döndü.
Vergilerin Ürün Bazlı Etkileri
Ergin Kahveci, ithalat verilerindeki bu toparlanmaya en çok katkı sağlayan ürün gruplarına dikkat çekti. Özellikle tütün ve ağaç kuruyemişleri (ceviz, badem, Antep fıstığı gibi) gibi ürünlerde yaşanan değişimlerin, vergi politikalarının doğrudan bir yansıması olmadığını belirtti. Verilere göre:
Ağaç Kuruyemişleri: 2017'de 308,442 milyon dolar olan ithalat değeri, 2024 yılında 516,031 milyon dolara yükseldi. Bu artış, kuruyemiş ek vergilerin ithalatın artmasına engel olamadığını, esas olanın talep yani üretim eksikliği olduğunu gösteriyor.
Tütün: 2017'de 33,467 milyon dolar olan ithalat, ek vergi döneminde 2018'de 19,612 milyon dolara gerilerken, 2024 yılında 43,976 milyon dolara çıkarak vergi öncesi seviyeyi aştı.
Kahveci, Tütündeki bu küçük görülebilecek olan bu artışın "çarpan etkisi" yarattığını ve bu durumun piyasaları ve üretimi doğrudan etkilediğini vurguladı. Ayrıca, 2020 yılında 927 bin dolarlık ithalatı olan biranın, 2023'ten sonra ithalatının sıfırlandığına da dikkat çekti.
Verginin Maliyeti Kime Yansıdı?
Analizinin sonunda Kahveci, bu ek vergilerin maliyetini kimin üstlendiği sorusunu gündeme getirdi: "Bu vergileri kim ödedi? Amerikalılar mı? Biz mi? Bizim çiftçiler mi?" Bu soru, vergi politikalarının nihai tüketicinin alım gücü ve yerel üreticilerin rekabet gücü üzerindeki etkisine dair önemli bir tartışma başlattı. Veriler, vergi artışlarının kısa süreli de olsa ithalat hacmini düşürdüğünü, ancak talebin üretim ile karşılanamaması durumunda ek vergilerin de ithalatçı ülkedeki tüketicilerin sırtına yüklendiği sonucunu doğurduğunu ortaya koyuyor.