Türkiye'nin İlk İklim Kanunu Resmen Yürürlükte: Net Sıfır Emisyon Hedefi ve Karbon Piyasası Geliyor

Türkiye'nin İlk İklim Kanunu Resmen Yürürlükte: Net Sıfır Emisyon Hedefi ve Karbon Piyasası Geliyor

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulunda 2 Temmuz'da kabul edilerek yasalaşan İklim Kanunu, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Kanun, ülkenin yeşil büyüme vizyonu ve net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda iklim değişikliğiyle mücadeleyi merkeze alıyor.

Yeni kanun, sera gazı emisyonlarının azaltılması, iklim değişikliğine uyum faaliyetleri, planlama ve uygulama araçları, gelirler, izin ve denetim mekanizmaları ile bunlara ilişkin yasal ve kurumsal çerçeveye dair usul ve esasları belirliyor.

Temel Tanımlar ve İlkeler

Kanunda, "Adil geçiş", "Birincil piyasa", "Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)", "Gömülü sera gazı emisyonları" gibi iklim değişikliğiyle mücadele alanındaki temel kavramlara yer veriliyor. Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadelede "ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ve göreceli kabiliyetler" ilkesi dikkate alınarak; eşitlik, iklim adaleti, ihtiyatlılık, katılım, entegrasyon, sürdürülebilirlik, şeffaflık, adil geçiş ve ilerleme yaklaşımları esas alınacak.

Kanun, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişileri, kamu yararı gözetilerek alınacak tedbirlere ve düzenlemelere süresinde uyma ve uygulama yükümlülüğü altına alıyor. Ulusal Katkı Beyanında, net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda ülkenin kalkınma öncelikleri ve özel koşulları göz önünde bulundurulacak.

Sera gazı emisyonlarının azaltımı ve iklim değişikliğine uyum faaliyetlerindeki ilerlemeler İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından yıllık bazda izlenecek. Başkanlık, kurumlar arası koordinasyonu sağlamak, faaliyetleri ve standartları belirlemek, gelişmeleri izlemek ve karbon fiyatlandırmasına ilişkin piyasaya dayalı mekanizmaları düzenlemekle yetkili kılınıyor.

İklim Değişikliğiyle Mücadele Faaliyetleri ve Uyum Stratejileri

Kanun, sera gazı emisyonlarının Ulusal Katkı Beyanı, net sıfır emisyon hedefi ve İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından yayımlanan strateji ve eylem planları doğrultusunda azaltılmasını öngörüyor. Sektörel bazda belirlenen azaltım faaliyetleri, ilgili kurum ve kuruluşların görev ve sorumlulukları dahilinde gerçekleştirilecek.

İklim değişikliğine uyum faaliyetleri kapsamında ise Ulusal Katkı Beyanı, net sıfır emisyon hedefi ve Başkanlıkça yayımlanan stratejiler doğrultusunda, ilgili kurum ve kuruluşlarca mevcut veya olası kayıp ve zararları önlemeye, riskleri en aza indirmeye veya fırsatlardan yararlanmaya yönelik uyum faaliyetleri gerçekleştirilecek.

Kanun, su kaynaklarının etkin yönetimi, ekosistemlerin ve biyolojik çeşitliliğin korunması, çölleşme ve erozyonla mücadele, tarım sektöründe iklim değişikliğine dirençli ürün deseni ve gıda güvenliğinin sağlanması gibi alanlarda somut adımlar atılmasını hedefliyor. İklim değişikliğine bağlı afetlerin etkilerini azaltmak amacıyla risk değerlendirme, izleme, bilgilendirme ve erken uyarı sistemleri geliştirilecek.

Planlama, Uygulama ve Finansal Araçlar

Tüm plan, program, strateji ve politika belgelerinde yeşil büyüme vizyonu ve net sıfır emisyon hedefi kapsamında iklim değişikliğiyle mücadele esasları dikkate alınacak. Her ilde İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu kurulacak ve yerel iklim değişikliği eylem planları hazırlanacak.

İklim değişikliğiyle mücadele faaliyetleri ve yatırımları için iklim finansmanı ve teşvik kaynaklarının geliştirilmesi, sigorta araçlarının geliştirilmesi, yeşil ve sürdürülebilir sermaye piyasası araçlarının teşvik edilmesi esas olacak. İklim Değişikliği Başkanlığı, Türkiye Yeşil Taksonomisini kuracak ve yürütecek.

Kanunla birlikte, ithal edilen malların gömülü sera gazı emisyonlarını ele almak için Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) kurulabileceği belirtiliyor.

Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) ve Karbon Piyasası Kurulu

Kanun, İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kurulmasını, ulusal tahsisat planlamasının hazırlanmasını ve tahsisatların dağıtımını öngörüyor. ETS kapsamında doğrudan sera gazı emisyonlarına neden olan işletmelerin sera gazı emisyon izni alması zorunlu olacak.

ETS kapsamında ücretsiz tahsisatlar sağlanabilecek ve ulusal tahsisat planları Resmi Gazete'de yayımlanacak. Kanunla Karbon Piyasası Kurulu oluşturuluyor. Kurul, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı başkanlığında ilgili bakanlık temsilcileri ve kurum başkanlarından oluşacak. Kurul, ulusal tahsisat planını onaylama, ücretsiz tahsisatların dağılımına karar verme ve ETS ile ilgili politika belirleme yetkilerine sahip olacak.

Ayrıca Danışma Kurulu da kurulacak. Bu kurul, ETS ve uluslararası karbon piyasası ile ilgili strateji ve eylemlere ilişkin istişari nitelikte kararlar alacak.

İdari Para Cezaları

Kanun, belirlenen yükümlülüklere uyulmaması halinde çeşitli idari para cezaları öngörüyor:

• Doğrulanmış sera gazı emisyon raporunu süresinde sunmayanlara 500 bin TL'den 5 milyon TL'ye kadar idari para cezası verilecek. ETS kapsamındaki işletmelere bu cezalar 2 kat uygulanacak.

• Ozon tabakasını incelten maddelerle ilgili yasaklara uymayanlara, bu maddeleri kullanan, ithal eden veya piyasaya arz edenlere 2,5 milyon TL'ye kadar, bakım-onarım hizmeti verenlere 250 bin TL'ye kadar, etiketleme hükümlerine uymayanlara 120 bin TL idari para cezası kesilecek.

• Florlu sera gazlarıyla ilgili usul ve esaslara uymayanlara 2,5 milyon TL idari para cezası verilecek ve Hidroflorokarbon Kontrol Belgesi verilmeyecek.

• ETS kapsamında sera gazı emisyon izni almadan faaliyet gösterenlere veya izni iptal edilenlere, doğrulanmış rapor bulunması halinde ton başına 5 TL, bulunmaması halinde ise 1 milyon TL'den 10 milyon TL'ye kadar idari para cezası uygulanacak.

• Süresi içinde yükümlü olunan miktarda tahsisat tesliminde bulunmayanlara, teslim edilmeyen her bir tahsisat için piyasa fiyatının 2 katı karşılığı idari para cezası uygulanacak.

• Projelerini karbon kredisi kayıt sistemine kayıt ettirmeyen proje sahiplerine 120 bin TL idari para cezası verilecek.

• Bilgi, belge ve veri verme yükümlülüğünü yerine getirmeyen veya yanıltıcı beyanda bulunan gerçek ve tüzel kişilere 170 bin TL idari para cezası uygulanacak.

Bu kanun, Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadeledeki hukuki çerçevesini güçlendirerek, yeşil dönüşüm hedeflerine ulaşmasında önemli bir adım olarak kabul ediliyor.