Sana Ne?

Sana Ne?

Bugün bir kadının kıyafeti üzerinden yapılan yargıya şahit oldum. “İşte kadının giydiği şeye bak, kadınlar nasıl böyle dolaşır” denildi. Oysa kadının üzerinde ne aşırılık vardı ne de uygunsuzluk. Gayet sade, gayet üsluplu, kendine yakışanı giymişti. Fakat insanlar çoğu zaman hakikati değil, kendi bakışlarının darlığını görür.

Psikolojik açıdan bu durum, bir yansıtma (projeksiyon) örneğidir. İnsan, kendi iç dünyasında kabullenemediğini, hoşlanmadığını veya bastırdığını başkasına yansıtır. Böylece sanki başkasını eleştiriyormuş gibi görünürken aslında kendi içindeki boşluğu ifşa eder. Bir başkasının giysisi üzerinden ahlaki hüküm vermek, kişinin kendi eksikliklerini gizleme çabasıdır.

Etik açıdan ise mesele daha da nettir. Her bireyin özgürlüğü vardır ve bu özgürlük, başkasının tercihine müdahale etmeyi kapsamaz. Bir kadının ne giydiği, eğer kimseye zarar vermiyorsa, kimsenin yargı alanına girmez. Ahlak, başkasının yaşamına karışmak değil, kişinin kendi sorumluluğunu yerine getirmesidir. Başkasının tercihini kınamak, ahlakın değil ahlaksızlığın göstergesidir. Çünkü gerçek ahlaki tutum, başkalarına zarar vermemek ve onların varoluşunu saygıyla karşılamaktır.

Kur’an bu konuda çok net konuşur: “Her nefis kendi kazandığından sorumludur.” (En‘âm, 164) Bu ayet insana şunu hatırlatır: Sen başkasının hayatının hakimi değilsin. Herkes kendi yolunun hesabını verecek. Sen kendi nefsine bak, kendi terazini düzelt. Çünkü yarın mahşerde kimse kimsenin yerine yüklenmeyecek.

Tasavvufi açıdan bakıldığında ise hakikat daha da berraktır. Dış görünüşe bakıp hüküm vermek, nefsin en sinsi oyunlarındandır. Arif bilir ki Allah katında değerli olan kıyafet değil, kalbin yönüdür. İnsan, başkasının kıyafetini değil, kendi gönlünün çıplaklığını görmelidir. Başkasının haliyle uğraşmak, hak yolcusunu asıl yolundan alıkoyar.

Felsefi açıdan ise gerçek özgürlük, başkalarının tercihlerini kontrol etmeye çalışmaktan bağımsız olarak kendi vicdanının rehberliğinde yaşamayı bilmektir. İnsan, başkasının seçimlerini değiştiremeyeceğini kavradığında, kendi sorumluluğunu ve kendi hakikat yolculuğunu özgürce sürdürebilir. Ve işte bu noktada söylediğim tek şey şuydu: Sana ne. Evet, tam da bu. O kişi kendine yakıştırıyorsa, gönlü o kıyafetle huzur buluyorsa, sana ne. Senin yolun sana, onun yolu ona. İnsan, başkasının varlığına hükmetmek için değil, kendi iç yolculuğunu tamamlamak için vardır. Başkasının tercihlerine müdahale etmek, insanın kendi yolundan sapmasıdır. Belki de bu iki kelime, yani “sana ne”, hem psikolojik bir öğüt, hem etik bir uyarı, hem tasavvufî bir ders, hem de felsefi bir özgürlük anahtarıdır. Çünkü hakikati arayan bilir ki insanın işi başkalarının halini sorgulamak değil, kendi kalbini arındırmaktır.

Ve unutma:

Başkasının yükünü taşımaya kalkma, kendi yükünü hafiflet.

Başkasının hayatını yargılama, kendi hayatını güzelleştir.

Başkasının kalbine bakma, önce kendi kalbini arındır.

Mevlânâ der ki: “Kendi kusurunu görmeden başkasının kusurunu görmek niçin?”

Yunus Emre hatırlatır: “İncinsen de incitme, dünya geçici bir misafirdir.”

Çünkü insanın en büyük meselesi, başkasının ne giydiği değil, kendi içinin nasıl göründüğüdür.