Cenk & Savaş Kelimesi Üzerine

30/11/2025 14:52 | Son Güncelleme : 16/12/2025 09:02 | Murat Karal

Sözlüklere baktığımızda Cenk sözcüğünün Farsça savaş anlamına geldiği yazar.

İrdeleyelim

1080'de Ardahan-Şavşat arasında Selçuklu ordusu ile Hıristiyan Kıpçak-Gürcü ittifak ordusu arasında bir savaş oldu. Savaşın olduğu yayla hâla Cengelek adı taşır. Cenkelek diyen de var.

Yaylanın bu adı alma nedeninin kesinlikle bu yapılan savaş olduğu çok bellidir. Bizzat gittiğim çok geniş düzlüklere sahip bir yayladır.

Yaylanın adı niye bu savaştan geliyor diyorum çünkü burda savaşı Müslüman Selçuklu ordusunun kazanması ile İslam'ın Şavşat'tan Ordu'ya yayılması kadar etkili çok büyük bir savaş olmuştur ve Cenk kelimesi savaş anlamına geliyor. Bu savaş Tarih Öğretmenliği üniversite ders konularında geçer ve bizzat üniversitede derste okudum.

E peki Selçuklu Fars değil, Kıpçaklar Fars değil, Gürcüler de Fars değil de yayla adını bu savaştan aldıysa neden orda savaşmayan bir kesimden aldı. Demekki kelime aslında Farsça değil büyük ihtimal eski Türkçe.

Niye mi?

Ben bu yaşıma kadar Farslarda Cenk adına hiç rastlamadım ama Türkler arasında Cenk Koray örneğinde olduğu gibi çok Türk gördüm. Yani Türkler bu kelimeyi insan ismi olarakta kullanıyor.

Kelime Farsça olsa mutlaka Fars birisinin adı olarak bu adı duyardık.

Hadi bunu da es geçtim. Cengiz Han'ın adında da yine bu kelime var, Cengiz Han'ın da Farslılıkla zerre alâkası yoktur. Cengiz demek cenkçi demektir. Nasıl ki 1. Selim'e çok mücadeleci olduğu için Yavuz dendi ise asıl adı Temuçin/Timuçin olan dünyanın gelmiş geçmiş en büyük imparatorluğunu kuran Türk hakanına da Cengiz dendi.

Temuçin demişken Timuçin adından ise Temuçin adı belki de daha doğru olabilir, dayımın adı Temurhan.

Bu ad demirden geldiği için Temurhan olunca aslına daha uygun Timurhan da denebilirdi aynen Timur Lenk gibi. Bizim dedeler de isim koyarken Timurhan değil de Temurhan diye koyduğuna göre demekki eski Türklerde Temur şeklinde kullanım vardı diye düşünüyorum. Acaba orijinali Temurçin olup R düşmüş olabilir mi diye de düşünmüyor değilim.

Özetlersek Cenk gibi birçok kelime eski Türkçe idi ve M.Ö 12. yüzyılda İran Urmiye'den Anadolu'ya giren atalarımız Mesket Türkleri (İskitler/Sakalar) beraberlerinde bu kelimeleri de getirdi bana göre

Bu iletiyi yazdıktan sonra tam paylaşacaktım ki acaba yanılıyor olabilir miyim diye bir Google'a "Timuçin kelimesi aslı" yazayım dedim ne göreyim 👉 Katı, sağlam demir demektir yazıyor 😃

O tarih bilmeyenlerin bizi nitelediği gibi tam sallıyordum!!!! ki haklı çıktım.

Onlara göre hep sallıyoruz 🙂

Demekki gerçekten de R düşüp Temuçin olmuş.

İlk hali Temurçin olmalıdır.

Biz Artvin Kıpçakları da demire demur deriz ki temura benzer

Murat Karal

Araştırmacı Tarihçi

Çoruh'un Tarihi Kayıkları ve 150 Yıllık Ulaşım Macerası Raflarda! Bakanlık Harekete Geçti: Restoran ve Kafelerde 'Zorunlu Servis Ücreti' Dönemi Bitiyor!