Toponimi Bilimi ve Yer Adı Verilmesi

04/01/2025 10:33 | Son Güncelleme : 16/09/2026 12:25 | Murat Karal

Toponimi yer adları bilimidir. Ülkemizde bu bilimin esamesi okunmaz. Bu bilimi bilmeden yer adlarını değişemezsin çünkü niyetinle gerçekler örtüşmez ama maalesef binlerce yer adı değişilmiştir. Üstelik o yer adları hakkında önyargılı olunarak bu yapılmıştır. Türkçe değil diye yer adlarını değiştiriyorsun oysa ki aslında Türkçe idiler ama değişenler bunu bilmiyordu. Türkçe sadece günümüz Oğuzcasından ibaret değildir. Eski Türkler yani İskitler ve onların toplulukları olan Kıpçaklar, Toharlar günümüz bilinen Türkçesinden çok fazla farklı kelime kullanıyorlardı. Yer adlarını verirken günümüz Türkçesinden farklı adlar vermişlerdi. Bu adların anlamını anca kelimenin özüne inince anlıyorsun.

Misal Şavşat'ın Yaşarköy olan köyünün eski adı Tabagetil idi. Bu kelime birçok ekten oluşmuştu.

Taba+g+et+il.

Taba bildiğiniz taban kelimesinin köküdür. Bu kelime meşhur İskit yurt eki olan ET almış ama Türkçe'de iki sessiz harf yan yana olamayacağı için G kaynaştırma harfi alarak Tabaget olmuştur. Bu köy etrafındaki Vel ve Tibet köylerinden bakınca bir tepenin arkasında kalır. İskitler ulu kelimesini il olarak kullanırdı. Tepenin arkasında kaldığından köyün adına ulu anlamında il eklenmiş ve Tabagetil olmuştur. E şimdi bu kelimeyi duyan bir Türk hiçbir şey anlamıyor ama bu demek değildi ki Tabagetil Türkçe değil. Tutmuşlar Türkçe değil diye tüm yer adlarını değişmişler. Oysa ki Artvin'de Gürcülerin, Lazların, Hemşinlilerin denk geldiğim köy adlarını incelediğimde tamamı İskitçe ve boyları olan Kıpçak ve Toharca. Ama işte yer adlarını değişenler bunun farkında olmamış ve değişmişler. Gürcülerin, Lazların ve Hemşinlilerin yaşadığı tüm köy adları hep İskit, Kıpçak ve Tohar yer adı. Bazı adlar da Urartu kökenli. Bunun sebebi de tarihte Urartulara son veren İskitlerden dolayı Urartuların İskitler arasında erimesi ve onlara ait kelimelerin de İskitlere geçmesi. Misal Karadeniz'den Doğu Anadolu'ya uzayan Ar ile başlayan yer adları Urartu Tanrısı Ardini'den kaynaklanır. Misal Hemşinli yerleşimi olan Hopa'nın Ardala adlı köyünün adı Urartu Tanrısı Ardini'den dolayı Ar eki almıştır aynen Arsin, Araklı, Ardeşen, Arhavi, Artvin, Ardanuç, Ardahan, Arpaçay, Ararat gibi.

Şavşat'ta Gürcülerin yaşadığı köylerin merkezi İmerhev olarak adlandırılır. Tüm Gürcü köyleri bu köye bağlı idi. Bu kelimedeki hev kelimesinin Gürcüce olduğunu sanarlar. Oysa ki Arhavi'deki Hav ile İmerhevdeki Hev aynı kelimedir. Fark şu ki İmerhev kelimesinde bir önceki harf E olduğundan hev oluyor, Arhavi kelimesinde de önceki sesli harf A olduğundan Hav oluyor. Arhavi İskit/Urartuca Ar eki ile başladığına göre Arhavi İskit/Urartuca dolayısıyla İmerhev de İskitçedir. İskit/Kıpçaklar avlu kelimesini havli olarak söylerdi. Havli iki yükselti arasındaki boşluk demektir. Yani vadi anlamı verir. İmerhev zaten vadiler yurdudur, Arhavi içleri de böyledir.

İskitler, Kıpçaklar ve Toharlar yer adı verirken at, et, ban (Moxoban, Diyoban, Şindoban, Suloban), hev, ar, şat, is, ta, ya, vel, el, ev, it, elâ, mor (Morğel, Moroxoz), es (Sules), Sul (Suloban), sin (Sinkot, Arsin) gibi onlarca ek kullanıyorlardı., bu eklerin kimi kelime önünde önek, kimi kelime sonunda sonekti.

Murat Karal

Tarihçi Yazar

Etiketler : Toponimi yer ad Artvin Karadeniz Trabzon Rize Kıpçak Tohar Saka İskit MesketGürcü

Yalçın Sevim'in Eserleriyle İçsel Bir Yolculuğa Çıkın Sosyal Medya Etkileyicilerine Yönelik Eğitim Programı İkinci Kez Düzenleniyor