MELUSINE VE MENORAH (7 kollu Şamdan)

MELUSINE VE MENORAH (7 kollu Şamdan):

Suların Bilgeliği ile Işığın Hafızası Arasında Kadim Bağ

Yazan: Bike S. Demirkız

Tarih boyunca bazı semboller yalnızca bir halkın değil, insanlığın kolektif bilinçaltının taşıyıcısı haline gelir. İlk bakışta birbirinden tamamen farklı görünen bazı imgeler, derin ezoterik katmanlarda aynı kozmolojik fikrin farklı yüzleri olarak karşımıza çıkar. Melusine ve Menorah (7 Kollu Şamdan) tam da böyle iki semboldür.

Biri Orta çağ Avrupa’sının gizemli çift kuyruklu su kadını…

Diğeri Yahudi mistisizminin yedi kollu kutsal ışığı…

Yüzeyde hiçbir bağlantıları yokmuş gibi görünür. Ancak mitolojik kökenleri, sembolik işlevleri ve ezoterik yorumları incelendiğinde; ikisinin de “bilgelik”, “yaratılış”, “denge” ve “ilahi akış” fikri etrafında birleştiği görülür.

MELUSINE: SULARIN SAKLADIĞI BİLGELİK

Sümer’in Derin Sularından Gelen Kadim Hafıza mı?

Melusine figürü çoğu akademik kaynakta Ortaçağ Avrupa folklorunun bir ürünü olarak değerlendirilir. Özellikle Fransa çevresindeki anlatılarda yarı kadın yarı yılan ya da çift kuyruklu deniz varlığı olarak ortaya çıkar. Ancak ezoterik araştırmacılar için Melusine yalnızca folklorik bir karakter değildir. O; insanlığın çok daha eski bir hafızasının Ortaçağa kadar taşınmış kırık bir yankısıdır.

Bu yaklaşımın merkezindeki fikir mitolojiler birbirinden bağımsız doğmadığıdır.

Kadim semboller çağ değiştirir, isim değiştirir, ama özlerini koruyarak yaşamaya devam eder.

Bu nedenle bazı alternatif tarih araştırmacıları Melusine’nin kökenlerini Mezopotamya’ya, özellikle Sümer’in su kültlerine kadar geri götürür.

Sümer kozmolojisinde evrenin altında “Abzu” adı verilen yeraltı tatlı su okyanusu bulunur. Abzu yalnızca fiziksel bir su kaynağı değildir. O:

·       Bilinçaltı,

·       Yaratılış potansiyeli,

·       Gizli bilgi,

·       Kozmik hafıza olarak görülür.

Abzu’nun efendisi ise bilgelik tanrısı Enki’dir. Akad geleneğinde Ea adıyla bilinir.

Enki diğer tanrılardan farklıdır.  O savaşçı değil öğreticidir.

İnsanlığa: Yazıyı, matematiği, astronomiyi, tarımı, mimariyi, ritüelleri öğreten ilahi figür olarak anlatılır.

En dikkat çekici kısmı ise onun hizmetindeki Apkallu’lardır.

Apkallu’lar yarı insan yarı balık varlıklardır. Babil rahibi Berossus tarafından aktarılan kayıtlarda bunların en ünlüsü Oannes’tir.

Oannes gündüzleri denizden çıkar ve insanlara uygarlığı öğretir: yasa, geometri, yazı, sanat, şehir kurma...

Güneş battığındaysa tekrar denize döner.

Bu figürler yalnızca mitolojik yaratık olarak görülmez. Ezoterik yorumcular için onlar:

·       “Göksel öğretmenler”,

·       “Uygarlık taşıyıcıları”,

·       “İnsanlığı yükselten varlıklar” olarak değerlendirilir.

Bazı alternatif teorisyenler ise daha ileri gider.

Onlara göre Apkallu anlatıları, insanlık dışı bir uygarlıkla yaşanmış çok eski temasların mitolojik hafızası olabilir.

Özellikle Zecharia Sitchin gibi isimlerin popülerleştirdiği görüşlere göre Sümer metinleri yalnızca tanrıları değil, dünyaya gelen ileri varlıkları anlatmaktadır.

Bu yaklaşıma göre:

·       “Gökyüzünden gelen tanrılar” aslında ileri uygarlıklardır,

·       İnsanlığa bilgi aktarılmıştır,

·       Uygarlığın ani sıçrayışı tesadüf değildir.

Burada Melusine figürü yeniden önem kazanır.

Çünkü Melusine:

·       İnsan değildir,

·       Tamamen hayvan da değildir,

·       İki dünya arasında yaşayan hibrit bir varlıktır.

Bu hibritlik motifi, kadim dünyada sıkça görülür:

·       Apkallu,

·       Mısır’ın tanrı-insan figürleri,

·       Nephilim anlatıları,

·       Yunan’daki titan soyları,

·       Yılan tanrılar,

·       Balık insan rahipler.

Ezoterik yorumcular bu figürleri “saf biyolojik canlılar” olarak değil, insan bilincine müdahale eden arketipsel varlıklar olarak okur.

Melusine’nin kadın formunda olması da önemlidir.

Çünkü Mezopotamya’da su ve doğurganlık çoğu zaman dişil enerjiyle bağlantılıdır.

Bazı araştırmacılar Melusine’yi: Tiamat, Inanna, Atargatis gibi su ve dönüşüm tanrıçalarının geç dönem yankısı olarak yorumlar.

Özellikle Atargatis bağlantısı dikkat çekicidir. Çünkü Atargatis de yarı kadın yarı balık formunda tasvir edilir ve bilgeliğin, bereketin, gizemin taşıyıcısıdır.

Bazı ezoterik geleneklerde Melusine:

·       Bastırılmış kutsal dişil enerji,

·       Kayıp bilgeliğin koruyucusu,

·       İnsanlığın unutulmuş köken hafızası olarak değerlendirilir.

ÇİFT KUYRUK VE DNA SEMBOLİZMİ

Modern ezoterik yorumlarda Melusine’nin çift kuyruğu bazen DNA sarmalıyla ilişkilendirilir.

İki kuyruk:

·       Çift spiral,

·       Dual enerji akışı,

·       Genetik dönüşüm,

·       İnsan ve “başka” olanın birleşimi olarak okunur.

Bazı okült yorumculara göre Melusine figürü:

“İnsanlığın değiştirilmiş kökenine dair sembolik hafıza” olabilir.

Burada Sümer mitlerindeki “tanrıların insan yaratımıyla ilgilenmesi” anlatıları devreye sokulur.  Özellikle Enuma Elish ve Atrahasis metinleri, bu tür yorumların merkezinde yer alır.

SU: KOZMİK HAFIZA

Ezoterik geleneklerde su sıradan bir element değildir.

Su:

·       Hafızadır,

·       Bilinçtir,

·       Geçiş alanıdır,

·       Boyutlar arası eşiktir.

Bu nedenle Melusine’nin sudan çıkması, yalnızca fiziksel değil ruhsal bir “eşikten geçiş” olarak yorumlanır.

Bazı mistik okumalarda Melusine:

“İnsanlığa unuttuğu şeyi hatırlatmak için geri dönen varlık” olarak görülür.

MENORAH: IŞIĞIN KOZMİK AĞACI

Menorah, çoğu insanın gözünde yalnızca Yahudiliğin yedi kollu kutsal şamdanıdır. Oysa ezoterik ve Kabalistik gelenekte Menorah bundan çok daha fazlasıdır. O; yaratılışın şeması, ilahi enerjinin haritası ve insan bilincinin sembolik anatomisidir.

Kelime kökeni İbranice “ışık veren lamba” anlamına gelen “menorah”tan gelir. Ancak bu ışık fiziksel olmaktan çok metafiziktir.

Menorah’ın kökeni doğrudan Tevrat’a dayanır. Özellikle Çıkış kitabında, içinde Tanrı’nın Musa’ya verdiği talimatlarda ayrıntılı biçimde tarif edilir. Altından yapılması, tek parça dövülmesi, badem çiçeği motifleri taşıması ve yedi kola sahip olması özellikle vurgulanır.

Fakat işin derin tarafı burada başlar.

KABALİSTİK ANLAMDA MENORAH

Kabala’da evren, Tanrı’dan yayılan enerjinin katmanlı açılımı olarak görülür. Bu ilahi akışa “sefirot” denir. Daha sonra ortaya çıkan klasik Kabala’da Hayat Ağacı 10 sefirottan oluşsa da, erken mistik yorumlarda Menorah çoğu zaman bu yapının öncülü gibi okunur.

Yedi kol şunlarla ilişkilendirilir:

·       Yaratılışın 7 günü

·       Antik dünyanın 7 gezegeni

·       Ruhun 7 seviyesi

·       İlahi bilgeliğin 7 tezahürü

·       Kozmik düzenin 7 aşaması

Ortadaki ana kol ise genellikle:

·       Birlik,

·       İlahi merkez,

·       Tanrısal bilinç olarak yorumlanır.

Yan kollarsa dualiteyi temsil eder:

·       Merhamet / yargı,

·       Eril / dişil,

·       Aktif / pasif,

·       Güneş / ay.

Bu yüzden Menorah aslında “denge mekanizması” gibidir.

Kabala’da ateş sıradan bir element değildir.

Ateş:

·       Bilinç,

·       Ruh,

·       İlahi kıvılcım,

·       Dönüşüm demektir.

Menorah’ın sürekli yanması gereken ışığı, insan ruhundaki ilahi kıvılcımın sönmemesini temsil eder.

Tapınaktaki Menorah’ın hiçbir zaman tamamen söndürülmemesi fikri, evrendeki kutsal enerjinin kesintisiz akışını simgeler.

Bu nedenle bazı hahamlar Menorah’ı “yaratılış devam ediyor” düşüncesinin sembolü olarak yorumlar.

Çünkü Tanrı sadece evreni yaratıp çekilen bir güç değildir; ışık sürekli akmaktadır.

Tevrat’taki tarifte Menorah’ın dallarında badem çiçekleri bulunur. Bu detay çok önemlidir.

Badem ağacı Orta Doğu’da ilk çiçek açan ağaçtır. Bu yüzden:

·       Uyanış,

·       Yeniden doğuş,

·       Gizli yaşamın ortaya çıkışı ile ilişkilendirilir.

Kabalistik açıdan Menorah’ın aslında stilize edilmiş bir “Hayat Ağacı” olduğu düşünülür.

Bu yüzden:

·       Kökü görünmeyen ilahi kaynak,

·       Gövdesi merkez bilinç,

·       Dalları yaratılış katmanları,

·       Işıkları ise ruhsal farkındalık olarak okunur.

Bazı araştırmacılar Menorah’ın formunun Mezopotamya’daki kutsal ağaç motiflerinden etkilenmiş olabileceğini ileri sürer.

Özellikle Sümer ve Asur kabartmalarında görülen:

·       kutsal ağaç,

·       kanatlı varlıklar,

·       kozmik düzen sembolleri ile Menorah arasında biçimsel benzerlikler dikkat çekicidir.

Ana akım akademik görüşe göre Menorah:

- antik Sami kandilliklerinden,

- Kenan ritüel objelerinden,

- erken İsrail tapınak kültünden gelişmiştir.

Ancak alternatif araştırmacılar daha derin bağlantılar önerir.

Bazıları Menorah’ı:

·       Babil’in kutsal ağaçlarına,

·       Mısır’ın lotus sütunlarına,

·       Mezopotamya’nın kozmik eksen sembollerine bağlar.

Daha ezoterik yorumcular ise Menorah’ın aslında göksel bir harita olduğunu savunur.

Bu görüşe göre:

·       7 kol = 7 gezegen,

·       Merkez = Güneş ya da ilahi kaynak,

·       Işık = yıldızsal bilinç.

Özellikle Hermetik gelenekte Menorah bazen insan bedeninin enerji sistemiyle ilişkilendirilmiştir.

Bazı mistik yorumlarda:

·       Sağ kollar eril enerji,

·       Sol kollar dişil enerji,

·       Merkez sütun ise yükselen bilinç olarak görülür.

Bu yorum, daha sonra Kabala’daki orta sütun öğretisine oldukça yaklaşır.

Kabalistik gelenekte insan küçük evrendir: “Mikrokozmos.”

Menorah’ın yapısı da insan bedenine benzetilir:

·       Merkez gövde = omurga,

·       Yan kollar = uzuvlar,

·       Işıklar = bilinç merkezleri.

Bazı mistik geleneklerde Menorah yalnızca ritüel objesi değil, zihinsel yoğunlaşma ve meditasyon aracı olarak da görülmüştür. Işığın merkezden kollara yayılması, insan bilincinin ilahi kaynağa yükselişinin sembolik haritası sayılmıştır.

Özellikle ışığın yukarı doğru yükselmesi:

·       Ruhun arınması,

·       Bilinç yükselişi,

·       İlahi olana yaklaşma fikrini temsil eder.

Bu yüzden Menorah yalnızca bir dini sembol değildir.

O:

·       Evren modeli,

·       Bilinç haritası,

·       Kozmik düzen şeması,

·       Yaratılış ağacı olarak okunabilecek çok katmanlı bir semboldür.

ORTAK NOKTA: SU VE IŞIĞIN AYNI KÖKÜ

Melusine ile Menorah’ın ortaklığı tam da burada başlar.

Melusine bilgiyi suyun içinden taşır.

Menorah bilgiyi ışık olarak yayar.

Kadim ezoterizmde ise su ve ışık çoğu zaman aynı kavramın iki farklı görünümüdür.

Su:

·       Bilinçaltı,

·       Gizem,

·       Doğum,

·       Potansiyel bilgi ile ilişkilidir.

Işık ise:

·       Farkındalık,

·       Tezahür,

·       Açığa çıkan hakikat,

·       İlahi bilinç ile bağlantılıdır.

Yani biri saklı bilgi, diğeri ortaya çıkmış bilgidir.

Bu nedenle bazı alternatif tarih yorumcuları ve ezoterik araştırmacılar, Mezopotamya’nın “su bilgeliği” geleneğinin zaman içinde farklı kültürlerde “ışık bilgeliği”ne dönüştüğünü ileri sürer.

Bu görüşe göre:

·       Enki’nin Abzu’su,

·       Yahudi mistisizmindeki ilahi ışık,

·       Hermetik gelenekteki gizli bilgi,

·       Gnostik gelenekteki Sophia aynı kök fikrin farklı kültürel formlarıdır.

İKİLİ YAPI VE KOZMİK DENGE

Melusine’nin iki kuyruğu ile Menorah’ın iki yana açılan üçer kolu arasında da sembolik paralellik kuran yorumcular vardır.

Bu görüşe göre:

·       Melusine’nin kuyruğu enerji akışını,

·       Menorah’ın dalları ise ilahi yayılımı temsil eder.

Her ikisinin merkezinde bir eksen bulunur.

Bu merkez:

·       Denge,

·       Bilinç,

·       İlahi birlik fikridir.

Kabalistik açıdan bakıldığında bu yapı, Hayat Ağacı’nın:

·       Sağ sütun,

·       Sol sütun,

·       Orta sütun dengesini anımsatır.

Bazı ezoterik araştırmacılar Melusine figürünü “yaşayan hayat ağacı”, Menorah’ı ise “ışığa dönüşmüş hayat ağacı” olarak yorumlar.

Daha spekülatif yorumlar ise Melusine figürünü:

·       Kadim ana tanrıça kültlerinin devamı,

·       Bastırılmış kutsal dişil enerjinin sembolü,

·       Ezoterik bilgiyi koruyan rahibe sınıfının hafızası olarak değerlendirir.

Bazı Jungçu yorumculara göre Melusine, insan psikolojisinin “gölge bilinç” katmanıdır. Suyun altında yaşaması, bastırılmış kolektif hafızayı temsil eder.

Menorah ise bunun tam tersine:

·       Bilinçlenme,

·       Aydınlanma,

·       Ruhsal merkezlenme arketipidir.

Bir başka dikkat çekici yorum da şudur: Melusine aşağıdan yukarı çıkan bilgidir. Menorah yukarıdan aşağı inen bilgidir. Biri yeraltı sularından yükselir. Diğeri göksel ateşten doğar. Ama ikisi de insanı dönüştüren kutsal bilginin sembolüdür.

Sonuç olarak,  Melusine ve Menorah, iki figürün de kadim dünyanın ortak bilinç mirasından beslendiği açıktır.

Çünkü insanlık tarihinin en eski anlatılarında:

·       Su,

·       Işık,

·       Ağaç,

·       Kadın,

·       Yıldız,

·       Yılan aynı kozmik dilin parçalarıdır.

Melusine o dilin sular altında kalan yüzüdür. Menorah ise karanlıkta yanmaya devam eden ışığıdır.

KAYNAKÇA

·       Gershom Scholem — Major Trends in Jewish Mysticism

·       Mircea Eliade — The Sacred and the Profane

·       Erich Neumann — The Great Mother

·       Samuel Noah Kramer — History Begins at Sumer

·       Jeremy Black & Anthony Green — Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia

·       Tikva Frymer-Kensky — In the Wake of the Goddesses

·       Carl Gustav Jung — Archetypes and the Collective Unconscious

·       Joseph Campbell — The Masks of God

·       Barbara Walker — The Woman’s Encyclopedia of Myths and Secrets

·       Zohar (Kabalistik metinler)

·       Babylonian Chronicles ve Berossus fragmanları