YOL VE İSTİKAMET

YOL VE İSTİKAMET

İnsan çoğu zaman hayatın en büyük meselesini bir yol bulmak zanneder.

Doğru işi bulmak…

Doğru eşi bulmak…

Doğru şehri, doğru zamanı, doğru fırsatı…

Oysa insan bazen yolu bulur.

Ama o yolda kalamaz.

Asıl mesele, istikamettir. Belki de bu yüzden inanmış bir ruh günde defalarca aynı duayı tekrar eder:

‘’İhdinâ’s-sırâtal-müstakîm…’’

(Bizi dosdoğru yola ilet.)

İnsan bu ayeti her okuyuşunda yalnızca yol istemez. Çünkü insan bazen yolu bilir; fakat o yolda kalabilmek için her gün yeniden ilahi hidayete muhtaçtır. Asıl istediği, o yoldan sapmamaktır. Zira yolu bulmak ve yola çıkmak bir başlangıçtır; istikameti koruyabilmek ise ömür boyu sürecek bir sebat imtihanıdır.

Belki de bu dua, yolu bilmeyenlerin değil; yolunu sahiplenenlerin ve onu kaybetmekten korkanların duasıdır.

İstikamet, yalnızca hangi yöne yürüdüğün değildir. Seni savuran rüzgârlara rağmen yönünü kaybetmemendir. Çünkü hayat insanı sadece yürütmez; aynı zamanda sınar. Eleklerden geçirir, dağlardan aşırır, fırtınalarla sarsar.

Bazen nimetle, bazen yoklukla… Bazen makamla, bazen acizlikle… Bazen alkışla, bazen yalnızlıkla sınar.

Her imtihan insanın yönünü değiştirebilecek görünmez bir rüzgârdır. İnsan çoğu zaman büyük günahlarla değil, küçük sapmalarla yolunu kaybeder. Biraz kibir, biraz öfke, biraz hırs, biraz dünya telaşı… Ve farkına varmadan yön ufak ufak sapmaya başlar.

Denizde ilerleyen bir gemi düşünelim. Kaptan rotayı yalnızca yolculuğun başında belirleyip dümeni kendi hâline bırakmaz. Çünkü deniz durmaz. Rüzgârın yönü değişir. Akıntılar gemiyi görünmeden sürükler. Dalgalar yükselir. Bu yüzden kaptan sürekli rotasını kontrol eder. Çünkü bilir ki birkaç derecelik küçük bir sapma bile, uzun yolculuğun sonunda gemiyi bambaşka bir kıyıya ulaştırabilir.

Kalp de böyledir. İnsan bir istikamet belirler; sonra o istikametin üzerinde sabit kalabilmek için her gün yeniden yönünü kontrol etmek zorundadır.

Belki de bu yüzden Peygamber Efendimiz (sav), masum olduğu ve yolun pusulası olduğu hâlde sık sık şöyle dua ederdi:

‘’Ya Mukallibe’l-kulûb, sebbit kalbî alâ dînik.’’

(Ey kalpleri evirip çeviren Allah’ım! Kalbimi dinin üzere sabit kıl.)

Bu dua ilk başta şaşırtıcı gelir. Çünkü bunu söyleyen Allah’ın elçisidir. Fakat tam da bu yüzden öğreticidir. Demek ki mesele doğruyu bilmek değildir. Doğru üzerinde sebat edebilmektir. Çünkü kalbin tabiatında dönmek vardır. Nitekim ‘’kalp’’ kelimesinin kökü de dönüşü, değişmeyi ve başkalaşmayı ifade etmektedir.

İnsan bir gün teslimiyetin doruklarında hissedebilir kendini.

Ertesi gün vesveselerin kucağında imanını sorgulayabilir.

Bir gün hakikati hakka’l- yakîn görürken; başka bir gün nefsinin sesi hakikatin önüne geçebilir.

Bir gün gönlü semalara yükselirken ertesi gün kalbi kararıp, bakışı bulanabilir.

Nitekim Sahabeden Hanzala bir gün telaşla Resûlullah’ın yanına gelerek:  ‘’Ya Resûlullah! Hanzala münafık oldu’’ dedi. Çünkü peygamberimizin sohbet meclisinde hissettiği manevi hâli, gündelik hayatına dönünce aynı yoğunlukta hissedemiyordu. Peygamberimiz (s.a.v) ise bunun insan fıtratının bir parçası olduğunu, kalbin her an aynı hâl üzere kalmayacağını anlattı.

Yunus’un diliyle:

‘’Hak bir gönül verdi bana

Ha demeden hayran olur.

Bir dem gelir şâdi olur.

Bir dem gelir giryân olur.’’

İnsanın gönlü, kalbi, nefsi, aklı her dem bir karar üzere kalmaz. Sürekli değişir ve dönüşür. Bu yüzden insan pusulasını her zaman hak üzere yeniden ayarlamalıdır. Fakat insanın kalbi ile arasına giren ve istikametten alıkoymak isteyen birçok engel bulunmaktadır.

Kur’an’da şeytanın sözü de bu yüzden dikkat çekicidir.

Allah’ın huzurunda şöyle der:

‘’Sonra onlara önlerinden arkalarından, sağlarından ve sollarında yaklaşacağım.’’

Şeytanın amacı insanı yoldan çıkarmaktır. Fakat bunun için türlü türlü hilelere başvurur. Çünkü herkes aynı yerden sapmaz. Kimi öfkesinden, kimi korkusundan, kimi sevgisinden, kimi mevkisinden, kimi yalnızlığından, kimi ibadetinden, kimi de yoluyla övünmesinden…

İnsanın istikametten sapabileceği yollar sayısızdır. Bu yüzden şeytanın amacı tektir. Nasıl olursa olsun insanı yönünden etmek.

Çünkü istikametini kaybeden yolcu, ne kadar hızlı yürürse yürüsün menziline ulaşamaz.

İnsan bazen büyük hatalar yapmadan da istikametini kaybedebilir.

İtaati devam eder. Sözleri yürekleri okşar. İnsanlar onu iyi bilir. Fakat niyeti yavaş yavaş değişmeye başlamıştır. Eskiden samimi bir kalple yaptığı şeyi artık insanların takdiri için yapar. Eskiden saf bir gönülle kendini adadığı işte önde görünmek ister. Eskiden hakikat için çırpınırken artık kendi haklılığının peşine düşer.

İnsan istikametini kaybettiğinde bunu her zaman fark etmez. Çünkü sapmalar çoğu zaman gürültülü değildir. Pusulasını kaybeden gemi de denizin ortasında hâlâ güvenle ilerlediğini zanneder. Çünkü yönünü kaybeden insanın ilk kaybettiği şey, yönünü kaybettiğini fark edebilme kabiliyetidir. Oysa hız, doğru istikamette olduğunu göstermez. İnsan en büyük yanılgıyı doğru yolda yürüdüğünü zannederken yaşar. Bu yüzden istikamet, yalnızca yürümek ve ilerlemek değil; zaman zaman durup yönünü yeniden kontrol edebilmektir.

İstikamet çoğu zaman büyük yol değişimleriyle değil, fark edilmeyen milimetrik kaymalarla bozulur. Bu yüzden insanın kendini sürekli muhasebe etmesi gerekir. Ben hâlâ aynı yöne aynı niyetle mi yürüyorum? Yoksa adımlarım devam ettiği hâlde yönümde sapmalar mı var?

İstikamet yalnızca büyük imtihanlarda değil; gündelik hayatın en küçük seçimlerinde de kendini gösterir. İnsan her imtihanda kalbinin hassas terazisini koruyamayabilir. İnandığı değerleri savunma konusunda her durumda aynı ahlakı, aynı merhameti, aynı adaleti taşıyamayabilir. Oysa istikamet kalbin en ince ayarını her şartta tutturabilmektir. Sadece nefse kolay gelen şeylerde değil; zor olan şeylerde de doğruyu seçebilmekte saklıdır istikamet. İnsan güçsüzken adaletten söz edebilir. Fakat onu gerçekten adil yapan, güç eline geçtiğinde neyi seçtiğidir. Çünkü insanın kalbinde gizlenen istikameti, en çok imkân sahibi olduğunda ortaya çıkar. Kalabalıklar içinde onay görmek için doğru davranmak kolaydır. Fakat insanın hakiki istikameti, kimsenin görmediği yerde de aynı ahlak üzere kalabilmesidir.

Hayat belki de bunun için başından sonuna bir imtihan yurdudur. Allah insana yolu göstermiş, istikameti tarif etmiş, menzili haber vermiştir. Fakat o yolu yürürken kulun iradesine karışmamıştır. Her tercih biraz da hangi safta olduğumuzu gösterir. Her sabır biraz daha yönümüzü belirler. Her vazgeçiş biraz daha rotamızı değiştirir. Ve insan ömrü boyunca aslında tek bir sorunun cevabını verir:

Yönün nereye dönük?

Nasıl ki ibadet ederken dünyanın neresinde olursak olalım sürekli kıbleye yöneliyoruz, kalbin de kıblesi vardır. İbadet ederken bedeni Kabe’ye çevirmek kolaydır; zor olan kalbi de Allah’a çevirebilmektir. İnsanın kalbi Hakk’a müteveccih olunca savrulsa da her dem yeniden kıblesini bulabilir.

Belki de istikamet, hiçbir zaman sapmamak değildir. Her savruluşta, her sapmada her kaymada tekrar yeniden kıbleye dönebilmektir. Çünkü pusulasını kaybetmeyen yolcu gibi, kıblesini yeniden bulmayı bilen kul da ne kadar gecikirse geciksin yolunu tekrar bulabilir.

İşte bu yüzden Kur’an, ‘’Fefirrû ilallah’’ (Öyleyse Allah’a kaçın.) diye seslenir. Çünkü bazen insan dünyadan değil; kendi nefsinden kaçar ve sonunda anlar ki kaçılacak tek kapı, firar edilecek tek sığınak Allah’tır. Ve en güvenli kaçış Rabb’e doğru olandır.

Belki de bu yüzden Fatiha her gün defalarca yeniden okunur.

Ve her yeni gün, yeni imtihanlara karşı taze bir istikamet ister.

Çünkü yol bir kere bulunur.

Ama istikamet her gün yeniden korunur.

Ve istikamet, kusursuz insanların yolu değildir; yönünü kaybettiğinde yeniden Hakk’a dönebilen insanların yoludur.

 ‘’İhdinâ’s-sırâtal-müstakîm…’’

(Bizi dosdoğru yola ilet.)

Yol boyunca istikametini kaybedenlerden değil; her savruluşta kıblesine dönebilenlerden olabilmek duasıyla…

Sümeyye Öztaş