Gıda Perakendesi Büyürken Çiftçiler Pastadan Ne Kadar Pay Alıyor?
Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, Tarımdan Haber sitesindeki köşe yazısında, Türkiye'de hızla büyüyen gıda perakende pazarının çiftçiler üzerindeki etkisini mercek altına aldı.
12/07/2025 17:58 | Son Güncelleme : 05/11/2026 15:19 | Haber Merkezi
Gıda Perakendesi Büyürken Çiftçiler Pastadan Ne Kadar Pay Alıyor?
Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, Tarımdan Haber sitesindeki köşe yazısında, Türkiye'de hızla büyüyen gıda perakende pazarının çiftçiler üzerindeki etkisini mercek altına aldı. Kahveci, zincir marketlerin artan mağaza sayıları ve cirolarına karşılık, gıda tedarik zincirindeki çiftçilerin durumunu sorguladı ve kamusal düzenlemenin önemine dikkat çekti.
Ergin Kahveci, yazısında Tarım Kredi Marketler de dahil olmak üzere, Türkiye'deki büyük zincir marketlerin pazar paylarını ve büyüme oranlarını inceledi. Rapora göre, Türkiye'deki mağaza sayısı bakımından ilk 10 zincir market markası A101, Şok, BİM, Migros, Seç, Ekomini, Hakmar, CarrefourSA ve Onur olarak sıralanıyor. Bu markaların 2022'den 2024'e kadar olan süreçte önemli bir mağaza artışı kaydettiği belirtiliyor.
Zincir Marketlerin Hızla Büyüyen Mağaza Ağı
-
2022'de: İlk 10 zincir marketin toplam mağaza sayısı 42.541 adet.
-
2023'te: Toplam mağaza sayısı 44.820 adede yükseldi.
-
2024'te: Mağaza sayısı 50.467 adede ulaştı.
Bu verilere göre, ilk 10 marka 2022-2024 yılları arasında toplam 7.926, 2023-2024 arasında ise 5.647 yeni mağaza açtı. Özellikle ilk üç sıradaki A101, Şok ve BİM'in mağaza sayılarını önemli ölçüde artırdığı gözlemlendi. 2022-2024 yılları arasında A101 4.042, Şok 1.551, BİM ise 1.631 yeni mağaza ile en fazla büyümeyi gösteren markalar oldu. İlk 10 market markası, 7 farklı firmaya ait olup, ilk 3 firmanın toplam mağaza sayısı 2024 yılında 43.177'ye ulaşarak ilk 10 içindeki payı %86'yı buldu.
Tarım Kredi Marketler ve Piyasa Tartışmaları
Kahveci, USDA raporlarına atıfta bulunarak Tarım Kredi Marketler'in hızlı büyümesine ayrı bir parantez açtı. Raporda, Tarım Kredi Marketler'in 2020'de gıda ve içecek enflasyonunu kontrol altına almak amacıyla başlatıldığı ve düşük gelirli mahallelerde hızla büyüdüğü belirtiliyor. Mağazaların fiyatlarının rakiplerinden %10-15 daha düşük olduğunu iddia etmelerine rağmen, gözlemlerin birçok üründe bu durumun aksini gösterdiği ifade ediliyor. Piyasa kaynakları ve rakip market zincirleri, Tarım Kredi Marketler'i serbest piyasa ekonomisine yönelik bir devlet müdahalesi olarak görüyor.
Ergin Kahveci'nin aktardığı bilgilere göre, 2023 yılında 2.148 olan Tarım Kredi Market sayısı, güncel olarak 4.500 civarında satış noktasına ulaşmış durumda. Bunun yaklaşık 900'ü birim kooperatif satış noktası, 1.200'ü bakkal nitelikli kooperatif marketi ve 2.380 civarı ise mağaza boyutunda. Marketlerin 2024 yılı cirosunun 50-60 milyar TL civarında olduğu tahmin ediliyor.
Gıda Perakendesindeki Satış Tutarları ve Çiftçinin Payı
İlk 10 markanın satış paylarına bakıldığında, 2023 yılında 31,040 milyar dolar olan satış tutarının 2024 yılında 42,382 milyar dolara çıktığı görülüyor. Bu, dolar bazında %36,5'lik bir artış anlamına geliyor. TL bazında ise aynı dönemde satışlar 738,473 milyar TL'den 1,392 trilyon TL'ye yükselerek %89,3'lük bir artış gösterdi.
Bu ilk 10 marka, toplam gıda perakende satış tutarlarının dolar bazında 2023 yılında %41,16'sını, 2024 yılında ise %44,4'ünü gerçekleştirdi. Geriye kalan yaklaşık 190 firma ise 290 binden fazla satış birimiyle pazarın kalan %58 ve %56'lık kısmını paylaştı.
"Kamusal Alan" Olmadan Çiftçiler Güçsüz Kalır
Kahveci, zincir marketlerin sadece ham ürün değil, işlenmiş ve yarı işlenmiş ürünler de sattığına dikkat çekerek, tüm bu ürünlerin tedarik ağının temelinde çiftçilerin olduğunu vurguladı. "Bu şekildeki piyasa ve bu tedarik zinciri sizce çiftçileri ne kadar düşünür? Ne kadar düşünmelidir? Dahası düşünmek zorunda mıdır?" sorularını soran Kahveci, bu soruların yanıtını piyasanın kar maksimizasyonu hedefinde aramanın yanlış olduğunu belirtti.
Yazısında "Tarımsal Piyasa Düzeni" kavramına vurgu yapan Kahveci, böylesine güçlü ve tekelleşmeye açık bir piyasa düzenine çiftçilerin tek başına karşı koyamayacağını ifade etti. Bu nedenle, dünyanın her yerinde tarım sektörünün üretim gücü ile piyasa gücü arasında "kamusal alan" olmak zorunda olduğunu savundu. Kahveci, çiftçi ve piyasa arasında, ürün ve raf arasında "tampon mekanizmalara" ihtiyaç duyulduğunu ve bu mekanizmaların devletin kamu gücüyle işleyebileceğini belirtti.
Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, mevcut durumda bu işlerin ticari cezalara, asayişe ve zabıtaya havale edildiğini eleştirerek, adil bir piyasa düzeninin çiftçilerin üretimini ve haklarını koruması gerektiğini vurguladı.
Kaynak: Ergin Kahveci, "Gıda perakende pazarı büyüyor; ya gıda üretenler ya çiftçiler? (2)", Tarımdan Haber, 12 Temmuz 2025, https://www.tarimdanhaber.com/gida-perakende-pazari-buyuyor-ya-gida-uretenler-ya-ciftciler-2
Ergin Kahveci'nin analizlerine katılıyor musunuz? Sizce gıda perakende sektöründeki bu büyüme, çiftçilere adil bir şekilde yansıyor mu?

Bunlar da ilginizi çekebilir
SON DURAĞIN AYNASI
Yazar Amine Demir Yazdı: SON DURAĞIN AYNASI
23 saat önceMeteoroloji’den Türkiye Genelinde Alarm: Sıcaklıklar Aniden Düşüyor, Zirai Don ve Sağanak Uyarısı!
Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM), Türkiye genelinde mevsim normalleri üzerinde seyreden hava sıcaklıklarının batı kesimlerden başlayarak hissedilir derecede düşeceğini açıkladı.
23 saat önceTarım Uzmanı Ergin Kahveci’den Yeni Zelanda Analizi: Süt Üretiminde Rekor Geldi
Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, Yeni Zelanda’nın 2025/2026 sezonu süt üretimi verilerine ilişkin kapsamlı bir analiz paylaştı.
23 saat önce


