Uzman Ergin Kahveci Açıkladı: İşte Türkiye'nin Küresel Domates Karnesi!
Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, Crop Trust tarafından 2025 yılında yayımlanan güncel küresel rapor doğrultusunda, domatesin dünyadaki ve Türkiye’deki genetik kaynak durumunu, üretim gücünü ve tohum stratejilerini masaya yatırdı.
17/05/2026 16:05 | Son Güncelleme : 05/11/2026 19:11 | Haber Merkezi
Tarım Uzmanı Ergin Kahveci Açıkladı: Küresel Domates Raporu'nda Türkiye Üretimde 3. Sırada, Gen Bankasında İlk 20'de!
Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, Crop Trust tarafından 2025 yılında yayımlanan güncel küresel rapor doğrultusunda, domatesin dünyadaki ve Türkiye’deki genetik kaynak durumunu, üretim gücünü ve tohum stratejilerini masaya yatırdı. Rapordan derlenen veriler, Türkiye’nin domates üretiminde küresel bir dev olduğunu gösterirken, gen bankalarındaki koruma çalışmalarında da stratejik bir konumda yer aldığını ortaya koyuyor.
İşte küresel rapordan öne çıkan başlıklar ve Türkiye'nin domates karnesi:
1. Üretimde Dünya Devleri Arasındayız: Türkiye 3. Sırada
Güney Amerika kökenli olan ve yüksek besin değeriyle (C vitamini, potasyum, likopen) hem taze hem de sanayi tipi (salça, ketçap, sos) olarak tüketilen domates, küresel ticaretin en dinamik ürünlerinden biri.
2023 FAOSTAT verilerine göre:
-
Üretim Alanı: Dünyada 167 ülkede 5,4 milyon hektar alanda domates yetiştiriliyor.
-
Toplam Üretim: Küresel ölçekte 192 milyon ton üretim gerçekleştiriliyor.
-
Ekonomik Değer: Domates üretiminin toplam değeri 116,1 milyar USD’ye ulaşmış durumda.
En Büyük Üretici Ülkeler:
-
Çin: 70 milyon ton
-
Hindistan: 20,4 milyon ton
-
Türkiye: 13,3 milyon ton (Dünya 3.'sü ve önemli bir ihracatçı)
-
ABD: 12,3 milyon ton
2. Gen Bankalarında Türkiye'nin Gücü ve "Aksesyon" Durumu
Dünya genelinde 134 kurum, toplam 62.360 aksesyon (gen bankalarında korunan her bir tekil genetik materyal/tohum örneği) muhafaza ediyor.
En çok aksesyon barındıran ülkeler:
-
Tayvan: 9.470 aksesyon
-
ABD: 3 farklı kurumda (6.460 + 5.852 + 4.230) toplam 16.542 aksesyon
-
Almanya: 4.652 aksesyon
-
İspanya: 3.460 ve 1.856 aksesyon
-
Macaristan: 1.997 aksesyon
-
Brezilya: 1.735 aksesyon
-
Ukrayna: 1.637 aksesyon
Türkiye’nin Konumu: Türkiye, Bitki Genetik Kaynakları Daire Başkanlığı bünyesinde barındırdığı 871 aksesyon ile dünya sıralamasında 17. sırada yer alıyor. Türkiye'nin koleksiyonundaki bu 871 aksesyonun tamamı, uzun süreli depolama şartlarında (-18°C / -20°C) güvenle saklanıyor.
3. Dünyadaki Domates Tohumlarının Üçte Biri "Kıyamet Ambarı"nda
Küresel gen bankalarındaki 62.360 aksesyonun bileşimi incelendiğinde geleneksel tohumların ağırlığı dikkat çekiyor:
-
Yerel Çeşitlemeler (Ata Tohumları / Landrace): %32,7 (20.373 adet)
-
Islah Edilmiş Çeşitlemeler: %26,1 (16.270 adet)
-
Yabani Akrabalar (CWR): %5,6 (3.499 adet)
-
Birincil Çeşitlilik Merkezlerinden Gelenler: %4,4
Tüm bu örneklerin %85'i tohum olarak saklanırken, %54,9'u uzun süreli (etkili koruma) depolama kapsamında bulunuyor. En dikkat çekici veri ise, dünyadaki domates aksesyonlarının neredeyse üçte birine denk gelen 21.770 aksesyonun (%34,9) Norveç’teki Svalbard Küresel Tohum Bankası’nda (Kıyamet Ambarı) güvence altına alınmış olması.
4. Uluslararası Paylaşım ve Türkiye’nin Tercihi
Domates, Plant Treaty Annex I (Bitki Antlaşması Ek 1) listesinde yer almadığı için Uluslararası Erişim Sistemi’ne (MLS) katılım zorunlu değil, gönüllülük esasına dayanıyor. Dünya genelindeki domates aksesyonlarının 12.619 adedi (%20,2) MLS kapsamında gönüllü olarak uluslararası serbest dolaşıma ve paylaşıma açılmış durumda.
-
Türkiye ise henüz MLS kapsamında yer almıyor; yani kendi genetik kaynaklarını uluslararası serbest paylaşıma açmayıp ulusal düzeyde korumayı tercih ediyor.
5. Tohum Paylaşımı ve Yeni Çeşit Geliştirme
Dünyada genetik kaynaklar sadece saklanmıyor, aynı zamanda tarımın gelişmesi için Ar-Ge çalışmalarında kullanılıyor. Küresel olarak her yıl:
-
Kurumlar tarafından araştırmacılara ve çiftçilere 7.020 adet domates tohumu örneği (aksesyon) gönderiliyor.
-
1.062 yeni domates çeşidi resmi olarak tescil ediliyor.
-
417 yeni çeşit ise doğrudan çiftçilerin kullanımına sunuluyor.
Türkiye Tohum Islahında da Öncü: Türkiye; yeni domates çeşitleri tescil eden, ıslah eden, bunları kullanıma ve paylaşıma açan dünya genelindeki 30 lider ülke arasında yer alıyor.
Sonuç: Sürdürülebilirlik İçin Stratejik Önemde
Uzman Ergin Kahveci’nin aktardığı rapor sonuçlarına göre; domates genetik kaynakları dünya genelinde güçlü bir altyapıya sahip olsa da yabani akrabalar ve orijinal çeşitlilik merkezlerinden gelen materyaller konusunda hala ciddi eksiklikler bulunuyor. Üretimde dünya üçüncüsü, gen bankası zenginliğinde ise ilk 20'de yer alan Türkiye için bu genetik kaynakların korunması; tarımsal sürdürülebilirlik, yerli ıslah çalışmaları ve gıda arz güvenliği açısından kritik bir virajı temsil ediyor.
Bunlar da ilginizi çekebilir
Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci Kaleme Aldı: Trump’ı Kırsalın Sessiz İsyanı ve Tarım Krizi Yıktı
Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, sosyal medya hesabından yaptığı kapsamlı değerlendirmede, 2026 ABD ara seçim sonuçlarını tarım ekonomisi ve kırsal seçmen dinamikleri üzerinden analiz etti.
3 saat önceFenerbahçe'nin Liverpool Zaferi Avrupa Basınında Yankı Uyandırdı
UEFA Şampiyonlar Ligi'nde temsilcimiz Fenerbahçe, iki kez geriye düştüğü karşılaşmada İngiliz devi Liverpool'u 3-2 mağlup ederek unutulmaz bir geri dönüşe imza attı. Sarı-lacivertlilerin bu tarihi zaferi, başta İngiltere olmak üzere İspanya ve İtalya basınında geniş yankı buldu.
3 saat önceSON DURAĞIN AYNASI
Yazar Amine Demir Yazdı: SON DURAĞIN AYNASI
1 gün önce



