Türk Tütün Sektöründe "Kara Tablo": İthalat Patlarken Çiftçiler Yoksullaşıyor
Tarım politikaları uzmanı Ergin Kahveci'nin son analizi, Türkiye'nin yaprak tütün sektöründe vahim bir tabloyu gözler önüne seriyor.
21/07/2025 19:35 | Son Güncelleme : 05/11/2026 19:21 | Haber Merkezi
Türk Tütün Sektöründe "Kara Tablo": İthalat Patlarken Çiftçiler Yoksullaşıyor
Tarım politikaları uzmanı Ergin Kahveci'nin son analizi, Türkiye'nin yaprak tütün sektöründe vahim bir tabloyu gözler önüne seriyor. Tarımdan Haber sitesinde yayımlanan makalesinde Kahveci, Türkiye'nin 2003'te net tütün ihracatçısı konumundayken, 2024'te ithalat rekorları kırdığını ve bunun çiftçiler için önemli finansal kayıplara, ithalatçılar için ise kazançlara yol açtığını belirtiyor.
Kahveci'nin 2003-2024 dönemine ait yaprak tütünde ithalat, ihracat ve dış ticaret dengesi verilerini detaylı incelemesi, özellikle TEKEL'in (eski devlet tütün ve alkol tekeli) özelleştirilmesinden bu yana yaşanan düşüşü "kara tablo" olarak nitelendiriyor.
Düzenlenmiş Bir Pazarın Çöküşü
Analiz, TEKEL döneminde tütün alımlarının sigara üretim kapasitesinin üzerinde olduğunu ve bunun çiftçiler için güçlü bir pazar sağladığını vurguluyor. Ayrıca, tütün ekiminin, ülkenin en kurak bölgelerinde bile başka hiçbir ürünün benzer bir gelir sağlayamadığı kırsal kesim için hayati bir geçim kaynağı olduğunu belirtiyor.
Ancak TEKEL'in özelleştirilmesiyle birlikte Türkiye, tütün sektörü üzerindeki kamusal düzenleme gücünü kaybetti. Kahveci'nin ifadesiyle, "Artık Tütün için kamusal alanda bir REGÜLASYON gücümüz yok. Anlayacağınız elimizden bir şey gelmez haldeyiz." Mevcut durumu "modern bir Reji" olarak tanımlayan Kahveci, sigara üreticilerinin yalnızca %25 yerli tütün kullanma zorunluluğu olduğunu, gerisinin ise ithal edildiğini belirtiyor.
Kamusal düzenlemenin eksikliği, çiftçilerin özel tedarikçilerin ve firmaların insafına kaldığı "bütünleşik tedarik ve işleme düzeni"ne yol açtı. Kahveci, kamusal bir düzenleme kurumu, tedarikçi dengeleyici bir organizasyon veya referans fiyat belirleme mekanizması olmadan çiftçilerin savunmasız kaldığını ve sık sık birbirlerini "firmaların adamı olmakla" suçladığını ifade ediyor.

İhracatta Düşüş, İthalatta Artış
Kahveci'nin sunduğu rakamlar, dış ticaret dengesindeki bozulmayı çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor:
-
İhracat Hacmi: 2003 yılında satın alınan toplam yaprak tütünün %74'ü ihraç edilirken, 2024'te üretilen tütünün sadece %50.7'si ihraç edildi. İhracat hacmi 2003'teki 112.4 bin tondan 2024'te 50 bin tona gerileyerek %55'ten fazla azaldı.
-
İthalat Hacmi: 2009 ile 2024 yılları arasında yaprak tütün ithalatı %50 artarak 77,266 tondan 115,912 tona ulaştı.
-
Ticaret Açığı: Miktar bazında bakıldığında, 2009-2024 döneminde cari açık %63.56 arttı; ihracat %13.56 azalırken, ithalat %50 arttı.
-
Finansal Etki: 2009 yılında yaprak tütünde 91 milyon doların üzerinde ticaret fazlası varken, 2024'te bu durum 348 milyon doların üzerinde bir açığa dönüştü ve bu "kendimize zarar verme kültürümüzü" bozmadığımızı gösteriyor.
Çiftçilerin Azalan Kazancı
İhracatın Türk Lirası (TL) birim değerinde (2003-2024 arasında %5321'lik bir artış) önemli bir artış olmasına rağmen, dolar bazındaki artış sadece %148.4'te kaldı. Bu eşitsizlik, çiftçilerin kazançlarının reel olarak eridiğini gösteriyor.
Kahveci, asıl sorunun maliyetler, girdiler veya desteklemeler olmadığını vurguluyor. Bunun yerine, çiftçileri "görünmez bir elin insafına, yani para politikalarının yanlışlığına" bırakan yanlış politikaları işaret ediyor. Yetkililere, 2003 yılında bir ton tütünü ₺3,368'e (2,242 dolara denk) satan bir çiftçinin, 2024'te aynı miktarı ₺106,416'ya satmasına rağmen neden sadece 3,246 dolar alabildiğini açıklama çağrısında bulunuyor.
"Bir ton tütün satarak neden 70,839 dolar alamıyoruz?" diye soran Kahveci, çiftçilerin TL bazında "sözde zenginleşirken," enflasyondan arındırılmış TL cinsinden fakirleştiklerini ve dolar bazında ise "gömüldüklerini" anlatması gerektiğini savunuyor.
Sorumluluk Çağrısı
Kahveci, analizini çiftçilere, azalan alım güçleri ve 2003 ile 2024 arasındaki kazançlarındaki keskin fark hakkında kritik sorular sormaya çağırarak sonlandırıyor. Yetkililerin "çiftçiler anlamaz" şeklindeki iddialarını reddeden Kahveci, "Çiftçiler 'çiftçiler anlamaz' diyenlere ya da 'dolarla mı maaş alıyoruz' diyenlere tütün hesabı yaparak cevap versin artık" diyor.
Rapor, çözümün, yerli üretimin ve çiftçilerin çıkarlarını önceliklendiren bir düzenleyici çerçeveye geri dönüşte yattığını öne sürerek, "Bozan yapar. Yapar. İsterse!" ifadesiyle bir nevi sorumluluğa işaret ediyor.

https://www.tarimdanhaber.com/yaprak-tutun-dosyasi-2
Bunlar da ilginizi çekebilir
Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci Kaleme Aldı: Trump’ı Kırsalın Sessiz İsyanı ve Tarım Krizi Yıktı
Tarım Politikaları Uzmanı Ergin Kahveci, sosyal medya hesabından yaptığı kapsamlı değerlendirmede, 2026 ABD ara seçim sonuçlarını tarım ekonomisi ve kırsal seçmen dinamikleri üzerinden analiz etti.
3 saat önceFenerbahçe'nin Liverpool Zaferi Avrupa Basınında Yankı Uyandırdı
UEFA Şampiyonlar Ligi'nde temsilcimiz Fenerbahçe, iki kez geriye düştüğü karşılaşmada İngiliz devi Liverpool'u 3-2 mağlup ederek unutulmaz bir geri dönüşe imza attı. Sarı-lacivertlilerin bu tarihi zaferi, başta İngiltere olmak üzere İspanya ve İtalya basınında geniş yankı buldu.
3 saat önceSON DURAĞIN AYNASI
Yazar Amine Demir Yazdı: SON DURAĞIN AYNASI
1 gün önce


